Filosoof van de vrede. De Haagse Spinoza

Bericht op de website van gemeente Den Haag:

In de serie Den Haag, stad van Vrede en Recht is een boek verschenen over de Haagse jaren van de filosoof Baruch de Spinoza.

Auteur van het boek is Wiep van Bunge, hoogleraar Geschiedenis van de wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Spinoza werd in 1632 geboren in een Amsterdams koopmanshuis aan de Houtgracht. Hij was de zoon van een noten- en vruchtenhandelaar uit Portugal en volgde zijn vader op in het bedrijf. De zaken liepen slecht en Spinoza moet ongelukkig zijn geweest met de situatie waarin hij zich bevond. De firma stevende af op een faillissement. Al in die periode moet hij gewerkt hebben aan zijn filosofie. In 1656 werd hij door de Joodse gemeente in Amsterdam in de ban gedaan. De exacte reden is niet bekend.

Na eerst gewoond te hebben in Rijswijk en Voorburg, koos Spinoza uiteindelijk voor Den Haag omdat de stad toen al internationale contacten had. Vanuit Den Haag onderhield Spinoza een uitgebreid netwerk met wetenschappers in Nederland en het buitenland.
Hij vond in Den Haag de plek waar hij in alle rust kon werken aan de voltooiing van zijn levenswerk: de Ethica. Hij woonde in die tijd in een dakkamer aan de Haagse Paviljoensgracht en verdiende zijn brood door te werken als lenzenslijper.

Kern
De kern van Spinoza’s filosofie was baanbrekend. Spinoza dringt door tot de kern van onderwerpen die nu nog volop in discussie staan: verhouding tussen kerk en staat, burger en politiek, macht en vrijheid. Hij brak een lans voor de vrijheid om te filosoferen, die hij zag als een voorwaarde voor een vreedzame samenleving.

“ Zowel de geschiedenis als de actualiteit tonen aan dat waar de rede tot zwijgen wordt gebracht, het al snel gedaan is met de vrijheid van het individu. In mijn ogen hebben deze stellingen tot op heden niet aan kracht ingeboet”, aldus burgemeester Van Aartsen in zijn voorwoord.
“De band van Spinoza met Den Haag is daarmee niet alleen historisch van aard, maar ook juist en actueel. Als internationale stad van vrede en recht draagt Den Haag Spinoza’s opvatting uit dat het doel van de politiek de vrijheid is.”